Een hartstilstand kondigt zich niet aan. Hij kan zomaar gebeuren, thuis op de bank, op straat, of langs het sportveld in Naarden. In Nederland krijgen jaarlijks 8.000 tot 10.000 mensen buiten het ziekenhuis een hartstilstand. En dan telt elke seconde: zonder snelle hulp daalt de overlevingskans met ongeveer tien procent per minuut. Een ambulance is gemiddeld langer onderweg dan die paar kostbare minuten. Juist daarom maakt een AED in de eigen buurt zo'n verschil.

Elke minuut telt

De eerste zes minuten zijn cruciaal. Wordt er binnen die tijd gereanimeerd én een AED ingezet, dan stijgt de overlevingskans flink, tot vijftig à zeventig procent. Daarom werken we in Nederland met de zogeheten 6-minutenzone: het uitgangspunt dat er overal binnen zes minuten een werkende AED beschikbaar moet zijn. In de praktijk betekent dat een apparaat op zo'n anderhalve minuut loopafstand, zodat een omstander hem kan halen en gebruiken voordat de hulpdiensten arriveren.

In drukke centra is die dekking vaak wel op orde, maar in woonwijken en dorpskernen, denk aan de buurten van Bussum, Huizen, Laren of Blaricum, is een AED binnen handbereik lang niet vanzelfsprekend. En het zijn nu juist die straten waar mensen wonen, ouder worden en het grootste deel van hun tijd doorbrengen.

Burgerhulpverleners maken het verschil

Hier komen burgerhulpverleners in beeld. Via het landelijke oproepsysteem HartslagNu krijgen aangemelde vrijwilligers bij een 112-melding een bericht op hun telefoon, met daarbij de locatie van de dichtstbijzijnde AED. Hoe meer AED's er in een buurt hangen én zijn aangemeld, hoe sneller iemand er een kan ophalen en ter plaatse zijn. Een apparaat dat niet bekend is bij HartslagNu draagt niet bij aan dat netwerk, aanmelden is dus net zo belangrijk als ophangen.

Samen sterker: zo pakken buurten het aan

Steeds meer buurten nemen zelf het initiatief. Bewoners die samen een AED voor in de buurt willen plaatsen, hoeven dat niet alleen te dragen. Met een inzamel pakket en een crowdfundingsactie is het benodigde bedrag vaak sneller bij elkaar dan gedacht, er zijn buurten die binnen een week het budget opgehaald hebben!. Een compleet buurtpakket bevat naast de AED zelf een buitenkast die het apparaat tegen vorst en hitte beschermt, plus de spullen om direct te kunnen handelen.

Ook de gemeente kan meebetalen. Veel gemeenten willen het aantal openbaar toegankelijke AED's vergroten en bieden daarvoor subsidie aan via de gemeente, zeker als het apparaat 24 uur per dag in de openbare ruimte bereikbaar is. Voor zo'n aanvraag is meestal een offerte of prijsopgave nodig. Het Groningse dorp Bedum liet zien hoe het werkt: met behulp van een dorpsbudget werden vier AED's aangeschaft die nu dag en nacht beschikbaar zijn, het dorp mag zich daardoor officieel "hartveilig" noemen. In het Gooi is precies dat haalbaar.

Waar je op moet letten

Bij het plaatsen van een AED buiten zijn een paar dingen belangrijk:

  • Kies een centrale, zichtbare plek.

    Een AED helpt alleen als mensen weten waar hij hangt. Duidelijke bewegwijzering en stickers maken het verschil op het moment dat het telt.

  • Gebruik een verwarmde, geventileerde buitenkast.

    Een AED kan slecht tegen extreme kou of hitte; zonder bescherming werkt hij na een strenge winternacht mogelijk niet meer.

  • Werk met een cijferslot, geen gewoon hangslot.

    De code geef je door aan HartslagNu, zodat het apparaat snel bereikbaar blijft maar wel beschermd is tegen diefstal.

  • Meld de AED altijd aan

    in het landelijke register, zodat de meldkamer hem kent.

Iedereen kan helpen

Bang om iets fout te doen? Dat hoeft niet. Een AED is gemaakt voor gebruik door mensen zonder medische opleiding en geeft stap voor stap gesproken instructies. Iedereen mag er een bedienen, en wie te goeder trouw helpt, is wettelijk beschermd, ook als er tijdens het reanimeren onbedoeld iets misgaat. Een reanimatiecursus is niet verplicht, maar geeft in een noodsituatie wel rust en zelfvertrouwen.

Een AED in de straat is dan ook meer dan een apparaat aan de muur. Het is een stukje gezamenlijke veiligheid: de zekerheid dat buren elkaar kunnen helpen als het er echt op aankomt. Wie wil weten wat er in de eigen buurt mogelijk is, van een buurtpakket tot de aanvraag van subsidie, begint het beste met buurtgenoten polsen en uitzoeken waar de dichtstbijzijnde AED nu hangt. Een hartveilig Gooi begint letterlijk om de hoek.