Vrijdag 21 augustus 2026 verschijnt de Wateratlas van Noord-Holland. Deze bijzondere atlas is geschreven voor een breed publiek en geeft inzicht in de onbekende wegen van het water. Of het nu gaat om oppervlaktewater, grondwater, drinkwater of afvalwater, het komt allemaal aan bod. Al dat water is onderdeel van een door de eeuwen heen opgebouwd systeem dat in onze tijd nagenoeg onzichtbaar werd en bovendien buitengewoon complex. Hoe zit ons watersysteem in elkaar?

Stichting Oer-IJ en Uitgeverij Noord-Holland werken al ruim een jaar met een groot aantal personen en partijen aan de Wateratlas van Noord-Holland, een ambitieus project waar meer dan 50 partijen en vrijwilligers bij betrokken zijn. Denk alleen al aan de ruim dertig auteurs die de teksten van de 11 hoofdstukken en 37 deelhoofdstukken hebben geschreven. Tien organisaties leveren inhoudelijke en/of financiële inbreng en daarnaast zijn er tien fondsen en bedrijven die een financiële bijdrage hebben toegezegd.

Het grootste deel van Noord-Holland ligt onder zeeniveau en wordt tegen overstromingen beschermd door duinen en dijken. Lang is er strijd gevoerd tegen ‘aartsvijand’ het water. Tot het eind van de middel eeuwen ging er veel land verloren, waarna de mens langzamerhand land terugveroverde door bedijkingen en droogmakerijen. Het hele leven op schiereiland Noord Holland is verweven met de rijkdom aan water. We realiseren ons nauwelijks dat al dit water in een samenhangend systeem zit en hoe dat functioneert. Dat is juist met het oog op de toekomst van groot belang.

Om het land duurzaam droog te houden zijn er allerlei ingrepen gedaan, zoals het graven van sloten, het aanleggen van dijken en bouwen van molens. Door bodemdaling en meer intensief landgebruik moest het systeem steeds worden aangepast om overtollig water af te kunnen blijven voeren. Door verstedelijking en schaalvergroting in de landbouw zijn deze ingrepen vanaf 1950 steeds grootschaliger geworden en kwam het watersysteem gaandeweg in de knel. En dat in een periode van toenemende droogte en overvloedige regenval. De prangende vraag dringt zich op of ons watersysteem nog wel toekomstbestendig is. Deze wateratlas geeft aan de hand van gedetailleerde waterstaatskaarten antwoord op deze vraag in negen verschillende regio’s: van Texel tot Het Gooi. Van elke regio worden het watersysteem, de waternatuur en de klimaateffecten besproken.

Verschillende maatschappelijke belangen strijden om voorrang bij het gebruik van het water. De problematiek is hardnekkig weerbarstig en de praktijk bij lange na niet eenvoudig, waarbij grenzen in zicht komen en soms worden overschreden. Daarom zou elke Noord-Hollander moeten kunnen beschikken over basiskennis van het watersysteem